Markette paketlenmiş midye alırken etiketine gerçekten dikkat ediyor musunuz? Çoğumuz fiyata, son kullanma tarihine bakar ve sepete atarız. Oysa o paketin üzerinde olması gereken ama çoğu zaman net olmayan kritik bir bilgi var: Bu midyeler nereden geliyor? Hangi denizde, hangi körfezde yetiştirilmiş ya da avlanmış? Bu sorunun cevabını bilmemek, sadece merak konusu değil; sağlığınız, ödediğiniz para ve çevreye duyarlılığınızla doğrudan ilgili.
Paket Üzerindeki Muamma: Menşei Bulmak Neden Bu Kadar Zor?
Türkiye’de Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü yönetmeliklerine göre, su ürünlerinin etiketinde menşei bilgisinin yer alması yasal bir zorunluluk. Ancak pratikte karşımıza çıkan durum çoğu kez hayal kırıklığı yaratıyor. Bazı paketlerde “Türkiye” gibi genel bir ifade görürsünüz; bu, binlerce kilometrelik kıyı şeridi olan bir ülke için hiçbir şey söylemiyor demektir. Kimi zaman sadece üretici firmanın adresi yazılı; midyenin hangi bölgeden toplandığına dair hiçbir ipucu yok. En kötüsü, bazı paketlerde bu bilgi tamamen eksik ya da okunmayacak kadar küçük puntolarla yazılmış.
Peki bu belirsizlik neden önemli? Çünkü midyeler yaşadıkları suyun aynası gibiler. Filtre beslenen canlılar olarak midyeler sudaki toksinleri filtreler, bakterileri ve ağır metalleri bünyelerine alırlar. Temiz, soğuk sularda yetişen bir midyeyle, kirli veya sıcak sulardaki bir midye arasında hem lezzet hem besin değeri hem de güvenlik açısından dağlar kadar fark vardır.
Coğrafya Neden Tabağınızdaki Midyenin Kaderini Belirler?
Her deniz, her körfez farklı özelliklere sahip. Su sıcaklığı, tuzluluk oranı, akıntı yapısı, etrafındaki sanayi tesisleri, tarım alanları ve yerleşim yoğunluğu midyenin kalitesini doğrudan etkiler. Büyük şehirlere yakın kıyılarda yetiştirilen midyeler atık su kirliliği riskiyle karşı karşıya olabilir. Sanayi bölgelerine yakın sulardakiler ağır metal birikimi tehlikesi taşıyabilir. Ege Denizi’nde sanayi atıklarının ağır metal birikimini artırdığı bilimsel olarak tespit edilmiştir.
Buna karşılık, düzenli olarak izlenen, akıntısı güçlü, temiz sulara sahip bölgelerdeki midye çiftlikleri çok daha güvenli ürünler sunar. İzmir Foça ve Bandırma bölgelerindeki midye çiftlikleri, düzenli su kalitesi testleriyle izlenir ve AB standartlarına uygun üretim yapar. Mikroalg toksinleri ve ağır metal analizleri rutin olarak gerçekleştirilir. Ancak bu bilgiyi öğrenmenin yolu, paketin üzerinde açık ve net bir şekilde yazması gereken coğrafi menşei bilgisinden geçer. Ne yazık ki, bu bilginin yokluğu veya belirsizliği, tüketici olarak sizi kör bir alışverişe mahkum ediyor.
Sadece Güvenlik Değil: Lezzet ve Besin Değeri de Değişiyor
Menşei bilgisi olmadan aldığınız midyelerin tadı neden bazen hayal kırıklığı yaratıyor, hiç düşündünüz mü? Coğrafya, midyenin lezzetini ve dokusunu belirleyen temel faktörlerden. Soğuk sulardaki midyeler, yüksek glikojen birikimi nedeniyle daha etli, daha tatlı ve daha yoğun bir tat profili sunar. İskoçya veya Kuzey Norveç gibi soğuk bölgelerin midyeleri bu özellikleriyle tanınır. Sıcak sulardakiler ise daha yumuşak ve daha az karakteristik olabilir.
Besin değeri açısından da farklılıklar var. Plankton çeşitliliğinin zengin olduğu sularda büyüyen midyeler daha fazla omega-3 yağ asidi, mineral ve vitamin içerir. Ege Denizi midyeleri, Karadeniz’e göre yüzde 20-30 daha yüksek omega-3 içeriğine sahip olabiliyor. Ancak paketin üzerinde nereden geldiği yazmıyorsa, bu ayrıcalığa sahip bir ürünü seçme şansınız tamamen ortadan kalkıyor.
Sürdürülebilirlik Gizemi: Nereden Geldiğini Bilmeyen Ürün Çevreye Dost Olabilir mi?
Çevre bilinci olan bir tüketici iseniz, sürdürülebilir kaynaklardan gelen ürünleri tercih etmek istersiniz. Ancak menşei bilgisi olmadan bunu yapmanız imkansız. Bazı bölgelerde midye yetiştiriciliği sıkı çevre denetimlerine tabi tutulur, kotalar belirlenir, doğal popülasyonların korunmasına özen gösterilir. Türkiye’deki ASC sertifikalı çiftlikler sürdürülebilir üretim standartları uygular, özellikle Ege ve Marmara bölgelerinde aşırı hasadı önler.
Diğer bölgelerde ise kontrolsüz hasat ya da çevresel standartları düşük üretim söz konusu olabilir. Menşei bilmeyen bir tüketici olarak, hangi sisteme destek verdiğinizi bilemezsiniz. Belki de çevresel açıdan sorunlu bir bölgenin ürününü alıyorsunuz, farkında bile olmadan.
Tüketici Olarak Ne Yapmalısınız?
Öncelikle, pasif kalmayın. Markette paketlenmiş midye alırken mutlaka etiketini inceleyin ve şu bilgileri arayın:
- Hangi deniz, körfez veya bölgeden geldiği (sadece “Türkiye” yeterli değil)
- Yetiştirilmiş mi yoksa doğal ortamdan mı avlanmış
- Üretim veya hasat tarihi
- Varsa çiftlik veya üretim tesisinin spesifik konumu
Bu bilgileri bulamıyorsanız, ürünü almamayı düşünün. Taleplerinizi göstermek, üreticileri şeffaflığa zorlamanın en etkili yolu. Pazarda veya tezgahta alıyorsanız satıcıya mutlaka sorun: “Bu midyeler nereden geldi?” Eğer net bir cevap alamıyorsanız, güvenilirlik konusunda tereddüt edin. Kaliteli ürün satan satıcılar, menşei bilgisini gururla paylaşırlar çünkü bu onların da kalite garantisidir.
Resmi Şikayet Kanallarını Kullanın
Etiket bilgisi eksik veya yanıltıcı olan paketli midye ürünleriyle karşılaşırsanız, bunu bildirin. Tüketici Sorunları Hakem Heyeti, Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda Kontrol Laboratuvarları ve belediye zabıtaları bu konuda yetkilidir. 5996 Sayılı Veteriner Hizmetleri Yönetmeliği uyarınca etiket eksikliği için şikayet hakkınız bulunmaktadır. Sizin bir şikayetiniz, binlerce tüketicinin daha güvenli alışveriş yapmasını sağlayabilir.
Yerel Üreticileri Tercih Etmek Neden Daha Güvenli?
Yerel, küçük ölçekli üreticilerden doğrudan aldığınız midyelerde menşei sorusu genellikle ortadan kalkar çünkü zaten nereden geldiğini bilirsiniz. Ayrıca bu tür üreticiler genellikle daha şeffaf çalışır ve sorularınızı yanıtlamaktan memnuniyet duyarlar. Çiftliğini gösteren, sularını anlatan, sürecini paylaşan bir üretici, sizin için çok daha güvenilir bir seçenektir.
Dijitalleşmeyle birlikte bazı ülkelerde QR kod sistemleri yaygınlaşıyor. AB’de ve Norveç’te midye ürünleri için blockchain tabanlı izlenebilirlik sistemleri kullanılıyor. Paketteki kodu okuttuğunuzda, midyenin tam olarak hangi koordinatlardaki çiftlikten geldiğini, su kalitesi test sonuçlarını, hasat tarihini görebiliyorsunuz. Türkiye’de de benzer uygulamaların yaygınlaşması, tüketici haklarının korunması açısından büyük bir adım olacaktır.
Ancak bu değişimin gerçekleşmesi için tüketicilerin daha bilinçli ve talepkar olması gerekiyor. Her birimizin aldığı midye paketinin etiketini dikkatlice incelemesi, eksik bilgi varsa sesini yükseltmesi, sektörü değişime zorlayacaktır. Markette paketlenmiş midye alırken artık sadece fiyata bakmayacaksınız. O paketin ardındaki hikayeyi, geldiği suları, taşıdığı riskleri ve sunduğu kaliteyi merak edeceksiniz. Çünkü bilgili bir tüketici, güçlü bir tüketicidir. Ve güçlü tüketiciler, daha iyi ürünler ve daha dürüst bir pazar yaratır.
İçerik Listesi