Marketten bisküvi alırken etiketin arkasına bakıp “sadece 50 kalori” yazısını görünce rahatlamışsınızdır belki. Ama o rakam gerçekten tükettiğiniz miktarı yansıtıyor mu? Kuru bisküvilerin ambalajlarında yer alan besin değerleri tablolarında gizlenen bir gerçek var: Birçok üretici, porsiyon tanımıyla oynayarak yanıltma yöntemiyle ürünlerini olduğundan daha az kalorili gösteriyor.
Besin Değerleri Tablosundaki Gizli Oyun
Kuru bisküvi paketlerinin arkasındaki besin değerleri tablosuna dikkatle baktığınızda garip bir şey fark edebilirsiniz. Bazı ürünlerde değerler 100 gram başına yazılırken, bazılarında “1 porsiyon” olarak tanımlanan çok küçük miktarlar üzerinden hesaplanmış. İşte tam da bu nokta, tüketicinin yanıltılabileceği an.
Bir bisküvi paketinde “1 porsiyon = 2 bisküvi (15g)” yazıyor ve bu porsiyonun sadece 60 kalori içerdiği belirtiliyor olabilir. Kulağa harika geliyor değil mi? Ama gerçekte kim sadece 2 bisküvi yiyip duruyor? Çoğumuz oturduğumuzda 6-8 bisküvi, hatta bazen daha fazlasını tüketiyoruz. Bu durumda aldığınız kalori 240-360’a, şeker miktarı ise etiketin söylediğinin 4 katına çıkıyor.
100 Gram mı, Porsiyon mu? İşte Büyük Fark
Besin değerlerinin 100 gram üzerinden verilmesi, karşılaştırma yapmayı kolaylaştırır. Farklı ürünleri yan yana koyup hangisinin daha sağlıklı olduğunu görebilirsiniz. Ancak birçok üretici bu standardı kullanmak yerine, kendi belirledikleri “porsiyon” tanımlarını tercih ediyor.
Sorun şu: Porsiyon kavramı tamamen keyfi ve gıda endüstrisinde bilinen bir tartışma konusu. Bir üretici için 15 gram 1 porsiyon sayılırken, başka biri için 30 gram olabilir. Bu da ürünler arasında adil karşılaştırma yapmanızı imkansız hale getiriyor. Daha da kötüsü, gerçekçi olmayan küçük porsiyon tanımları kullanılarak ürün sağlıklıymış gibi gösteriliyor.
Gerçek Bir Örnek Üzerinden Gidelim
Diyelim ki elinizde çikolatalı bir bisküvi paketi var. Etikette şöyle yazıyor:
- Porsiyon: 3 bisküvi (20g)
- Kalori: 90 kcal
- Şeker: 4g
- Yağ: 3g
İlk bakışta makul görünüyor. Ama aynı ürünün 100 gramlık değerlerine bakalım:
- Kalori: 450 kcal
- Şeker: 20g
- Yağ: 15g
Şimdi gerçek ortaya çıkıyor. 100 gramı tükettiğinizde (ki ortalama bir oturumda bisküvi yiyenler için bu miktar hiç de abartılı değil), günlük şeker ihtiyacınızın neredeyse yarısını ve önerilen kalori alımınızın beşte birini sadece bisküviden almış oluyorsunuz.
Şeker ve Yağ Miktarları Nasıl Gizleniyor?
Küçük porsiyon tanımlarının en büyük zararı, şeker ve doymuş yağ gibi sınırlandırılması gereken besin öğelerinin miktarını olduğundan az göstermesi. Sağlığına dikkat eden bir tüketici olarak “4 gram şeker çok da kötü değil” diye düşünebilirsiniz. Ama gerçekte o paketten 6 bisküvi aldığınızda şeker alımınız 8 grama, 10 bisküvi yediğinizde ise 13 grama fırlıyor.
Dünya Sağlık Örgütü’nün önerilerine göre yetişkin bir bireyin günlük serbest şeker tüketimi 25 gramı geçmemeli. Bu miktar çocuklar, yaşlılar ve hamile kadınlar gibi özel gruplar için değişiklik gösterebilir. Tek bir bisküvi seansıyla bu limitin yarısını tüketmiş olabilirsiniz, ama etiket size bunun çok daha az olduğunu söylüyor.
Tüketici Olarak Kendinizi Nasıl Korursunuz?
Gıda etiketlerini okurken birkaç basit kurala uymak, yanılmanızı önleyebilir. Her şeyden önce, 100 gram başına değerleri karşılaştırın ve gerçekçi tüketim alışkanlıklarınızı göz önünde bulundurun.
Her Zaman 100 Gram Başına Değerlere Bakın
Üreticiler porsiyon tanımıyla oynayabilir ama 100 gramlık değerler standardize edilmiş bir ölçüdür. Farklı bisküvi çeşitlerini karşılaştırırken mutlaka bu değerleri kullanın. 100 gramda 400 kalorinin üzerinde olan bisküviler yüksek kalorili, 15 gramın üzerinde şeker içerenler ise yüksek şekerli kabul edilir.
Gerçek Tüketim Miktarınızı Hesaplayın
Paket üzerinde “1 porsiyon = 3 bisküvi” yazıyorsa, kendinize dürüst olun. Normalde kaç tane yiyorsunuz? 6 mı, 8 mi? O zaman etiketteki değerleri 2-3 katına çıkarmanız gerekiyor. Sadece böyle gerçek beslenme profilinizi görebilirsiniz.
Malzeme Listesine Mutlaka Göz Atın
Besin değerleri tablosu rakamları küçük gösterse bile, malzeme listesi gerçeği ortaya koyar. İlk üç malzeme arasında şeker, glikoz şurubu veya fruktoz varsa, o ürün yüksek şekerlidir. Palmiye yağı, bitkisel yağ veya margarin ilk sıralardaysa, yağ oranı da yüksektir.
Günlük Referans Alım Değerlerini Kontrol Edin
Bazı etiketlerde “GDA” (Günlük Önerilen Alım) yüzdesi de gösterilir. Ancak burada da dikkatli olun: Bu yüzdeler genellikle 2000 kalorilik bir diyete göre hesaplanır ve yine küçük porsiyon tanımları üzerinden verilir. Ayrıca çocukların ve yaşlıların ihtiyaçları çok farklıdır.
Yanıltıcı Etiketleme Yasal mı?
Türkiye’de gıda etiketlemesi Gıda Kodeksi Yönetmeliği tarafından düzenlenir. Yönetmeliklere göre besin değerleri tablosu zorunludur ve tüketiciyi yanıltıcı olmamalıdır. Ancak “porsiyon” tanımı konusunda net bir standart bulunmaması, üreticilere manevra alanı bırakıyor.
Bu gri alan, üreticilerin yasal çerçevede kalarak ürünlerini olduğundan sağlıklı göstermesine olanak tanıyor. Teknik olarak yasaya aykırı olmayabilir ama etik olarak tartışmalı bir uygulama.
Bilinçli Alışveriş Yapmanın Gücü
Tüketici olarak elinizde güçlü bir silah var: Seçim özgürlüğünüz. Etiketleri doğru okumayı öğrendiğinizde, hangi ürünlerin gerçekten sağlıklı olduğunu, hangilerinin sadece pazarlama hileleriyle öyle gösterildiğini ayırt edebilirsiniz.
Bisküvi gibi işlenmiş gıdalarda dikkatli olmak özellikle önemli. Bu ürünler çoğu zaman “tok tutan”, “tam tahıllı” veya “lifli” gibi sağlık vaatleriyle pazarlanır. Ama besin değerleri tablosuna baktığınızda, yüksek şeker ve yağ içeriğiyle karşılaşabilirsiniz.
Marketlerde geçirdiğiniz birkaç dakika ekstra süre, sağlığınız için büyük fark yaratabilir. Etiketleri okumayı alışkanlık haline getirin. Porsiyon tanımlarına aldanmayın. Ve en önemlisi, gerçekte ne kadar tükettiğinizin farkında olun.
Etiketin arkasındaki küçük harfler, ön yüzdeki büyük vaatlerden çok daha fazla gerçeği anlatır. Bu gerçeği görmek için sadece biraz dikkat ve bilgi gerekiyor. Artık o bilgiye sahipsiniz ve bir sonraki alışverişinizde kuru bisküvi rafı karşısında çok daha bilinçli kararlar alabileceksiniz.
İçerik Listesi