Elindeki fincanı masaya bıraktığında, karşısında telefonuna gömülmüş torununu gördüğünde içinizdeki o boğucu sessizliği biliyoruz. “Okul nasıl?” diye sorduğunuzda gelen “İyi” yanıtı, ardından gelen o huzursuz kıpırdanış… Sanki evinizde değil de yabancı biriyle aynı odada oturuyormuşsunuz gibi. Peki ya gerçekten öyle mi? Yoksa ergenlik çağının doğal bir parçası olan bu mesafe, biraz da bizim kullandığımız dil ve yaklaşımla mı ilgili?
Ergenlik: Bir Uzaklaşma Değil, Farklılaşma Süreci
Torunuzun size mesafeli davranması kişisel bir ret gibi hissettirse de aslında sağlıklı bir gelişim sürecinin göstergesi. Ergenler özerklik kazanma çabasındadır ve bu süreçte aile büyüklerinden uzaklaşmaları, kendilerini keşfetme yolculuğunun doğal bir parçasıdır. Ancak bu bilimsel gerçek, içinizdeki acıyı hafifletmiyor değil mi?
Burada anlamanız gereken kritik nokta şu: Torunuz sizden değil, çocukluk halinden uzaklaşıyor. Siz hâlâ ona sekiz yaşındaki o meraklı çocuk gibi davranıyorsanız, o da sizden o zamanki gibi tepki bekliyorsanız, aradaki uçurum her geçen gün biraz daha derinleşecektir. Ergenler duygusal mesafe koyar çünkü kimliklerini inşa etme ihtiyacı duyarlar.
Soru Sormak Değil, Merak Etmek
Büyükbabalar genellikle torunlarıyla bağ kurmanın yolunun sorular sormaktan geçtiğini düşünür. Oysa ergenler için art arda gelen sorular bir sorgu gibi hissettirir. “Ders çalıştın mı?”, “Arkadaşların kimler?”, “Neden odandan çıkmıyorsun?” gibi sorular, sizin için ilgi gösterme biçiminiz olsa da ergen için kontrol etme girişimi anlamına gelir.
Bunun yerine yan yana duruş tekniğini deneyin. Yani torunuzla karşı karşiya oturup yüzüne bakmak yerine, yanına oturun ve ikisinin de baktığı ortak bir nokta olsun. Bir şeyler tamir ederken, yemek hazırlarken ya da yürüyüş yaparken konuşmak, göz teması baskısını ortadan kaldırır. Araştırmalar, özellikle erkek ergenlerin bu tür omuz omuza iletişimlerde çok daha rahat açıldığını gösteriyor.
İletişim Kurmanın Beklenmedik Yolları
Torunuzun dünyasına girmek için onun ilgi alanlarını küçümsemeden öğrenmelisiniz. “O saçma oyunları hâlâ mı oynuyorsun?” yerine “Bu oyunda ne yapıyorsun, gösterir misin?” demek devasa bir fark yaratır. Belki de videoları izlemeyi, müziğini dinlemeyi önerirsiniz ama asıl mesele şu: Öğretmen tavrıyla değil, öğrenci merakıyla yaklaşmalısınız.
Bir büyükbaba anlatmıştı: Torunuyla hiç konuşamıyordu, ta ki onun ilgi duyduğu bir podcast’i dinleyip “Bu konuyu merak ettim, sen ne düşünüyorsun?” diye sorana kadar. O an her şey değişmiş. Çünkü torun kendini görülmüş, değerli hissetmiş.
Sessizliğin Gücünü Hafife Almayın
Sürekli konuşma ihtiyacı hissetmeyin. Ergenler için rahat bir sessizlik, zoraki bir sohbetten çok daha değerlidir. Torunuzun yanında oturup kitap okuyabilir, sadece aynı ortamda bulunabilirsiniz. “Her zaman konuşmalıyız” baskısını kaldırdığınızda, paradoks olarak daha çok konuşmaya başlayacaksınız.
Bazı büyükbabalar, torunlarına WhatsApp’tan komik fotoğraflar veya ilginç haberler göndererek başarı elde ediyor. Yanıt gelmese bile, sizin varlığınızı hissettiriyorsunuz. Bir gün, beklemediğiniz bir anda, torunuz size bir şeyler gönderecek. İşte o an, yeni bir köprünün atıldığı andır.
Eleştiri Değil, Kabul
Ergenler zaten kendilerini sürekli eleştiren bir iç sesle boğuşuyorlar. Bir de sizden eleştiri duyduklarında içlerine kapanmaları kaçınılmaz. “Saçların berbat olmuş”, “Şu kıyafetler ne?”, “Hep telefondasın” gibi yorumlar iletişimin anahtarını çöpe atmaktır.
Kabul etmek, onaylamak anlamına gelmez. Torunuzun seçimlerini beğenmiyor olabilirsiniz ama önce onu olduğu gibi kabul etmelisiniz. “Görüyorum ki sen bu stili seviyorsun” demek, “Bu saçmalık” demekten çok farklıdır. Biri köprü kurar, diğeri yıkar.
Kendi Hikayelerinizi Doğru Anlatın
Büyükbabalar genellikle “Benim zamanımda…” cümleleriyle başlayan öğüt dolu anılar anlatır. Ergenler için bu, dinlenmesi gereken bir vaaz gibi gelir. Ancak hikaye anlatım şeklinizi değiştirirseniz sonuç tamamen değişir.
Öğüt vermeden, sonuç çıkarmadan, sadece yaşadıklarınızı paylaşın. “Senin yaşındayken ben de babamla konuşmakta zorlanırdım. Bir keresinde…” diye başlayıp, kendi kırılganlığınızı gösterin. Ergenler, sizin de insan olduğunuzu, hata yaptığınızı, zorlandığınızı gördüklerinde size yakınlaşırlar.
Zamanlamanın Önemi
Ergenler ruh hali dalgalanmaları yaşarlar. Bugün kapalı olan torunuz yarın konuşkan olabilir. Sizin göreviniz, o anları yakalamak ve zorlamadan karşılık vermek. Torunuz size bir şey anlatmaya başladığında, elinizde ne varsa bırakın ve dinleyin. Telefonu kenara koyun, televizyonu kapatın. O an, aylarca beklediğiniz andır.
Ancak dinlemek, tavsiye vermek anlamına gelmez. Çoğu zaman ergenler çözüm değil, anlaşılmak ister. “Ne yapmalıyım?” diye sormadıkça tavsiye vermeyin. Sadece dinleyin, onaylayın, duygularını geçersiz kılmayın.
Ortak Ritüeller Yaratın
Torunuzla sadece ikinizin paylaştığı küçük gelenekler oluşturun. Her cumartesi sabahı kahvaltı hazırlamak, ayda bir sinemaya gitmek ya da birlikte yürüyüşe çıkmak gibi. Bu ritüeller, konuşulmasa bile bağ kurar. Zamanla bu anlar, güvenli bir alan haline gelir ve torunuz açılmaya başlar.
Bir büyükbaba, torunuyla her hafta sonu arabayı yıkarlarmış. Hiç konuşmasalar da bu ortak etkinlik onları birbirine bağlamış. Yıllar sonra torun, en zorlu kararlarını aldığı anları bu araba yıkama seanslarında anlattığını itiraf etmiş.
Sabır: En Zor Ama En Değerli Yatırım
Bu süreç hızlı değil. Belki aylar geçecek, belki sadece ufak ilerlemeler göreceksiniz. Ama vazgeçmeyin. Torunuz, sizin pes etmediğinizi bilmeli. Geri çekilin ama kaybolmayın. Orada olun ama üstüne gitmeyin. Bu hassas denge, deneyimle öğrenilir.
Ergenlik geçici, ama kurduğunuz ya da yıktığınız köprüler kalıcıdır. Yıllar sonra torunuz, hayatının zor dönemlerinde ona nasıl yaklaştığınızı hatırlayacak. Ya “Büyükbabam beni hep anlamaya çalıştı” diyecek ya da “Kimse beni dinlemiyordu” diyecek. Hangisi olacağına şimdi karar veriyorsunuz.
Bu yolculukta yalnız değilsiniz. Her büyükbaba bu zorluğu yaşıyor. Farkı yaratan, pes etmemek ve torunuzun değişen dünyasına uyum sağlamaya çalışmak. Belki bugün tek kelimelik cevaplar alıyorsunuz, ama doğru yaklaşımla yarın uzun sohbetler sizi bekliyor olabilir.
İçerik Listesi